W silniku trójfazowym zmianę kierunku obrotów uzyskuje się przez zamianę miejscami dowolnych dwóch faz, na przykład L1 i L2. Przełącznik krzywkowy wykonuje tę operację mechanicznie, ale jego zaciski trzeba połączyć dokładnie według schematu producenta. Praca przy instalacji trójfazowej wymaga wiedzy elektrycznej i odpowiednich uprawnień SEP.
Jak działa przełącznik do zmiany kierunku obrotów silnika?
Kolejność faz L1, L2 i L3 wyznacza kierunek wirowania pola magnetycznego w silniku. Gdy zamienione zostaną dwie fazy, na przykład L1 z L2, pole wiruje w przeciwną stronę, a silnik zmienia kierunek obrotów. Przewodu ochronnego PE nie wolno przełączać ani wykorzystywać do tego celu.
Łącznik krzywkowy ma zestaw styków, które w jednej pozycji podają fazy na silnik w kolejności podstawowej, a w drugiej zamieniają miejscami dwie z nich. Nie należy jednak zakładać, że każdy model ma identyczny układ zacisków. Oznaczenia i sposób mostkowania mogą się różnić, dlatego podstawą jest schemat konkretnego przełącznika.
Jakie parametry sprawdzić przed wyborem?
Przełącznik dobiera się do prądu silnika, napięcia obwodu oraz sposobu zabudowy. Parametr Ith oznacza prąd termiczny łącznika. Nie zastępuje on zabezpieczenia silnika, ale wskazuje obciążalność cieplną aparatu. Przy większych mocach lub częstym przełączaniu może być potrzebny układ ze stycznikami zamiast bezpośredniego przełącznika krzywkowego.
| Parametr | Opis | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| Prąd termiczny Ith | Dopuszczalny prąd cieplny łącznika | Powinien odpowiadać warunkom pracy i prądowi silnika |
| Napięcie pracy | Napięcie znamionowe obwodu przełączanego | Musi obejmować napięcie zastosowanej instalacji |
| Sposób montażu | Wykonanie tablicowe lub zatrzaskowe | Sprawdź wymiary otworu i miejsce w obudowie |
| Schemat zacisków | Układ styków i połączeń wewnętrznych | Porównaj oznaczenia z dokumentacją producenta |
Przykładem jest łącznik GF1011U47 z serii GF, przeznaczony do zmiany kierunku obrotów silnika trójfazowego. Ma prąd termiczny Ith 10 A, wykonanie zatrzaskowe do otworu o średnicy 22 mm, czarne pokrętło i tabliczkę 30 × 30 mm. Producent przypisuje mu schemat 11, ale przed podłączeniem trzeba odczytać ten schemat na urządzeniu lub w jego dokumentacji.
Jak podłączyć przełącznik krok po kroku?
Nie wykonuj połączeń przy napięciu. Przed rozpoczęciem pracy obwód należy odłączyć, zabezpieczyć przed przypadkowym załączeniem i sprawdzić miernikiem brak napięcia. Poniższy opis przedstawia zasadę postępowania, a nie uniwersalny schemat dla każdego modelu.
Do przygotowania instalacji potrzebne są przede wszystkim:
- schemat połączeń właściwy dla konkretnego przełącznika,
- miernik napięcia o właściwej kategorii pomiarowej,
- izolowane narzędzia przeznaczone do prac elektrycznych,
- przewody i końcówki dobrane do zacisków oraz prądu obwodu.
Procedura wygląda następująco:
- Odłącz zasilanie wyłącznikiem głównym lub zabezpieczeniem obwodu, a następnie zabezpiecz je przed ponownym załączeniem.
- Sprawdź brak napięcia między przewodami fazowymi oraz względem przewodu ochronnego, używając sprawnego miernika.
- Odczytaj oznaczenia zacisków i porównaj je ze schematem producenta. Nie kieruj się wyłącznie położeniem zacisków na obudowie.
- Podłącz przewody zasilające L1, L2 i L3 do zacisków wejściowych wskazanych w dokumentacji przełącznika.
- Podłącz wyjścia przełącznika do zacisków silnika, zachowując przypisanie przewodów wynikające ze schematu. W pozycji rewersyjnej aparat powinien zamienić dwie fazy, a nie przewód PE.
- Podłącz przewód ochronny PE bezpośrednio do zacisku ochronnego silnika i obudowy, zgodnie z układem ochronnym instalacji.
- Sprawdź i dokręć zaciski momentem wskazanym przez producenta. Luźne połączenie może się nagrzewać i powodować łuk elektryczny.
- Przetestuj działanie po ponownym sprawdzeniu obudowy, osłon i ciągłości przewodu ochronnego. Pierwsze uruchomienie powinno odbyć się bez obciążenia, jeśli konstrukcja maszyny na to pozwala.
Na co uważać podczas montażu?
Najczęstsze problemy wynikają nie z samej zasady zmiany kierunku, lecz z błędnego odczytania zacisków albo niedokładnego montażu. Przed załączeniem zasilania sprawdź w szczególności:
- czy wszystkie zaciski są dokręcone i nie ma luźnych żył,
- czy oznaczenia L1, L2 i L3 odpowiadają dokumentacji,
- czy przewód PE nie został włączony w obwód przełącznika,
- czy przełącznik ma parametry dopasowane do prądu i napięcia silnika,
- czy mechanizm nie pozwala na nieprawidłowe przełączanie podczas pracy silnika.
Niektóre przełączniki nie mają blokady uniemożliwiającej zmianę kierunku przy obracającym się silniku. Gwałtowna zmiana kolejności faz może wywołać duży prąd i obciążenia mechaniczne. Jeżeli producent nie przewidział przełączania bezpośrednio podczas pracy, silnik należy najpierw zatrzymać.
Przed pierwszym uruchomieniem wykonaj kontrolę:
- zasilanie jest odłączone podczas sprawdzania połączeń,
- schemat przełącznika odpowiada jego konkretnemu modelowi,
- zabezpieczenia i przewody są dobrane do silnika,
- obudowa oraz osłony chronią przed dotykiem części czynnych,
- kierunek obrotów sprawdzono przy bezpiecznych warunkach pracy.
Instalacja 400 V stwarza ryzyko porażenia i pożaru. Podłączenie przełącznika w obwodzie trójfazowym powinien wykonać elektryk posiadający wymagane kwalifikacje SEP. Jeśli schemat zacisków, prąd silnika albo sposób ochrony instalacji budzi wątpliwości, nie należy wykonywać połączeń metodą prób.
Najważniejszy jest dobór aparatu do parametrów silnika oraz zastosowanie schematu właściwego dla danego modelu. Sama zamiana dwóch faz jest zasadą prostą, lecz bezpieczne wykonanie całego układu wymaga poprawnego zabezpieczenia, sprawdzenia przewodu PE i kontroli połączeń.
